Plastic zwerfafval

1Het probleem

Plastic flesjes en blikjes die op straat, in de berm of in het water belanden, zijn een bekend soort zwerfafval. Om dat tegen te gaan, zit er sinds 1 juli 2021 statiegeld van 15 cent op kleine plastic flesjes [25][26]. Sinds 1 april 2023 zit er ook 15 cent statiegeld op blikjes [24].

Dat werkt. Volgens metingen van Rijkswaterstaat liggen er 69 procent minder plastic flessen in het zwerfafval dan in 2020 en 70 procent minder blikjes dan in 2022 [2]. Bij tellingen in twintig gebieden werden in de eerste helft van 2024 gemiddeld 740 blikjes gevonden, terwijl dat er twee jaar eerder, zonder statiegeld op blik, nog 2.000 waren [27]. Toch is het probleem niet opgelost. Producenten en importeurs zijn sinds 2021 wettelijk verplicht om 90 procent van de plastic flessen en blikjes in te zamelen, maar die norm is nog nooit gehaald [3]. In 2025 kwam 78 procent van de plastic flessen en 86 procent van de blikjes terug [3].

Over de vraag hoe die laatste procenten gehaald moeten worden, is een flinke botsing ontstaan tussen de producenten, de toezichthouder, milieuorganisaties en de politiek. Die botsing liep in 2025 zelfs op tot een zaak bij de Raad van State [10].

Maatschappelijk vraagstuk

Het vraagstuk is hoe we ervoor zorgen dat bijna alle plastic flesjes en blikjes worden ingeleverd, zodat ze niet meer in het zwerfafval belanden.

In de les hebben we geleerd dat een maatschappelijk probleem vier kenmerken heeft [1]. Plastic zwerfafval voldoet aan alle vier.

Kenmerk 1: veel mensen hebben er last van

Zwerfafval kost de hele samenleving geld. Het voorkomen, opruimen, monitoren en verwerken van zwerfafval kost in Nederland 324 miljoen euro per jaar, en 94 procent daarvan betalen gemeenten, dus uiteindelijk alle inwoners [7].

Ook de natuur heeft er last van. Van de 66 dode noordse stormvogels die in 2022 aan de Nederlandse kust werden onderzocht, had 94 procent plastic in de maag [9].

Daarnaast zorgen mensen die afvalbakken doorzoeken op statiegeldflesjes voor nieuwe rommel op straat. In de vier grootste steden kost dat naar schatting 8,6 miljoen euro extra per jaar [8]. Consumenten merken het ook zelf: in 2025 bleef er 129 miljoen euro aan statiegeld liggen, omdat flesjes en blikjes niet werden ingeleverd [3].

Kenmerk 2: veel aandacht van de media

Het statiegeld is bijna elke maand in het nieuws. Dit zijn een paar berichten uit het afgelopen jaar.

10 oktober 2025, ConsumentenbondVolgens de Consumentenbond is er al 506 miljoen euro aan statiegeld blijven liggen [19].
20 december 2025, NOSHet statiegeldsysteem wordt vooral betaald met statiegeld dat consumenten laten liggen, in 2024 bijna 140 miljoen euro [5].
10 juni 2026, RadarEen milieuorganisatie is kritisch over de statiegeldloterij en vindt een hoger statiegeld beter [17].
27 augustus 2026, NOSEr worden meer flessen en blikjes ingezameld, maar de norm van 90 procent wordt ook dit jaar waarschijnlijk niet gehaald [3].
5 september 2026, NOSEen reconstructie laat zien hoe er een omstreden statiegeldloterij kwam in plaats van een hoger statiegeld [4].

Kenmerk 3: verschillende meningen over oorzaken en oplossingen

Over de oorzaak zijn de actoren het niet eens. Verpact, de organisatie die namens de producenten het statiegeld regelt, wijst op te weinig inleverpunten en op zuivelflessen die wel meetellen voor de norm, maar geen statiegeld hebben [15]. Milieuorganisatie Fair Resource Foundation vindt dat inleveren te lastig is en dat producenten te weinig betalen [5][11]. Gemeenten hebben te maken met statiegeldzoekers die afvalbakken doorzoeken en rommel achterlaten [8].

Ook over de oplossing lopen de meningen uiteen. De Inspectie Leefomgeving en Transport wilde in 2025 een hoger statiegeld of een retourbonus [10]. Verpact vindt dat geen oplossing en kiest voor meer inleverpunten en een loterij [4][16]. Het Trimbos-instituut waarschuwt dat zo'n loterij gokken normaal kan maken [4]. In de Tweede Kamer werd in september 2025 zelfs een motie om het statiegeld af te schaffen verworpen [12].

Kenmerk 4: de overheid of politiek moet het oplossen

Producenten gaan niet vanzelf 90 procent inzamelen. Daarom staat die norm in de wet en controleert de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) of de norm wordt gehaald [3]. De ILT legde Verpact in juli 2024 vijf lasten onder dwangsom op en in september 2025 nog een nieuwe [12].

Ook de Europese Unie speelt een rol. Door Europese regels betalen producenten sinds 2023 mee aan de kosten die gemeenten maken om zwerfafval op te ruimen [21]. Sinds 1 januari 2024 zijn wegwerpbekers en -bakjes met plastic verboden als je ter plaatse eet of drinkt [18].

Hoeveel er terugkomt

Plastic flessen

2022

68% [6]

2023

71% [6]

2024

77% [15]

2025

78% [3]

2026 (verwachting)

77 tot 81% [3]

Blikjes

2023 (vanaf april)

ongeveer 50% [6]

2024

84% [15]

2025

86% [3]

2026 (verwachting)

85 tot 89% [3]

Deel van de flessen en blikjes met statiegeld dat werd ingezameld. De rode streep is de wettelijke norm van 90 procent. Het gestreepte stuk is de marge van de verwachting voor 2026.

Tijdlijn

1 juli 2021Er komt 15 cent statiegeld op kleine plastic flesjes [25][26].
1 april 2023Er komt statiegeld op blikjes [24].
1 juli 2023Wie eten of drinken meeneemt, betaalt extra voor wegwerpbekers en -bakjes met plastic [18].
1 januari 2024Wegwerpbekers en -bakjes met plastic zijn verboden bij consumptie ter plaatse [18].
Juli 2024De ILT legt Verpact vijf lasten onder dwangsom op, omdat de norm niet wordt gehaald [12].
3 september 2025De ILT legt een nieuwe last op: vanaf 2026 moet het statiegeld 15 cent omhoog of moet er een retourbonus komen [10].
24 september 2025De Tweede Kamer verwerpt een motie om het statiegeld af te schaffen [12].
20 november 2025Bij de Raad van State is een zitting over de nieuwe last onder dwangsom [22].
27 november 2025De staatssecretaris en Verpact presenteren een totaalplan met meer inleverpunten en een loterij, en de ILT past de last aan [4][10][14].
Mei tot en met juli 2026Er loopt een landelijke winactie voor mensen die statiegeldverpakkingen inleveren [3].
Augustus 2026Verpact start een loterij om inleveren te stimuleren [3].
1 januari 2027Voor deze datum moeten er 5.400 extra inzamelpunten staan [3].

De rode punten zijn de momenten waarop het conflict opliep.

2ASWB-analyse

Een actor is een (groep) mensen die betrokken is bij het probleem. Het standpunt is de mening van een actor over de oplossing. De waarde is wat een actor belangrijk vindt, in één woord. Het belang is het voordeel dat een actor heeft bij een bepaalde oplossing [1].

Verpact

Namens producenten en supermarkten.

Standpunt: Het statiegeld moet niet omhoog. Verpact wil wel veel meer inleverpunten, een innameplicht voor winkels en beloningsacties zoals een loterij [3][5][16]. Bij supermarkten moet het aantal inzamelpunten van 7.600 naar 10.500 voor eind 2026 [14].
Waarde: Welvaart
Belang: Producenten willen geen omzet verliezen [4].

Fair Resource Foundation

Milieuorganisatie.

Standpunt: Er moet een retourbonus van 5 cent of een hoger statiegeld komen, een innameplicht voor verkooppunten en strenge handhaving door de ILT [10][11].
Waarde: Duurzaamheid
Belang: Minder zwerfafval en een systeem waarin de producenten de kosten dragen in plaats van de consumenten [5].

Inspectie Leefomgeving en Transport

Toezichthouder.

Standpunt: Verpact moet zich aan de wet houden en de 90 procent halen. De last onder dwangsom blijft gelden tot die norm is gehaald [10][17]. In september 2025 hoorde daar volgens AD en Trouw een dwangsom bij van 1,5 miljoen euro per dag, tot maximaal 21 miljoen euro [12].
Waarde: Rechtvaardigheid
Belang: Gezag houden als toezichthouder, zodat regels ook echt worden nageleefd.

Consumenten

Vertegenwoordigd door de Consumentenbond.

Standpunt: Inleveren moet makkelijk zijn en al het statiegeld moet teruggaan naar de consument [4]. Volgens de Consumentenbond is er al 506 miljoen euro aan statiegeld blijven liggen [19].
Waarde: Eerlijkheid
Belang: Hun eigen geld terugkrijgen zonder lange rijen bij kapotte automaten [4].

Trimbos-instituut

Kennisinstituut voor geestelijke gezondheid en verslaving.

Standpunt: Er moet geen statiegeldloterij komen, omdat die gokken normaal kan maken [4].
Waarde: Gezondheid
Belang: Voorkomen dat meer mensen gokproblemen krijgen.

Botsingen

Een botsing ontstaat als actoren tegengestelde standpunten en belangen hebben [1]. De grootste botsing is die tussen Verpact aan de ene kant en de ILT en Fair Resource Foundation aan de andere kant, over de vraag of het statiegeld omhoog moet. Een tweede botsing gaat over de loterij. Verpact en de staatssecretaris kozen ervoor, terwijl het Trimbos-instituut en Fair Resource Foundation juist waarschuwen voor het normaal maken van gokken [4][10].

Waarden in het geding

Rechtsstaat. In een rechtsstaat gelden wetten voor iedereen, dus ook voor bedrijven. De inzamelnorm staat al sinds 2021 in de wet, maar is nog nooit gehaald [3]. Uit een reconstructie van de NOS blijkt dat de staatssecretaris achter de schermen met Verpact aan een alternatief werkte, terwijl de inspectie daar inhoudelijk buiten werd gehouden [4]. Fair Resource Foundation vindt dat de staatssecretaris daarmee de handhaving door zijn eigen inspectie heeft doorkruist [13]. Als handhaving afhangt van politieke druk, komt het idee dat de wet voor iedereen gelijk is onder druk te staan. Daarmee is de kernwaarde gelijkwaardigheid in het geding, want bedrijven moeten zich net zo goed aan de wet houden als burgers [1].

Parlementaire democratie. De Tweede Kamer controleert de regering. De Kamer verwierp in 2025 een motie om het statiegeld af te schaffen [12]. Volgens Fair Resource Foundation weigerde de staatssecretaris wel een motie uit te voeren die statiegeld op sapflessen verplicht wilde maken [11]. Als de regering moties van de Kamer naast zich neerlegt, wordt de controlerende rol van het parlement kleiner.

3Escalatieladder

7. Oorlog
6. Terrorisme
5. Aanslag
4. Gijzeling of demonstratie met geweld
3. Geweldloos verzet of rechtspraakHoogste punt
2. Staking of vreedzame demonstratie
1. Overleg en debatNu

De escalatieladder uit de les [1].

Het conflict zit nu op trede 1: overleg en debat. In november 2025 zat het op trede 3: rechtspraak.

Met de escalatieladder bepaal je hoe hoog een botsing is opgelopen. Het doel is voorkomen dat een conflict naar een hogere trede gaat [1].

Eerst werd er vooral overlegd en gedebatteerd. Daarna liep de botsing op. De ILT legde Verpact in juli 2024 vijf lasten onder dwangsom op [12]. In september 2025 volgde een nieuwe last: het statiegeld moest vanaf 2026 met 15 cent omhoog of er moest een retourbonus komen [10]. Anders zou Verpact volgens AD en Trouw een dwangsom van 1,5 miljoen euro per dag moeten betalen, tot maximaal 21 miljoen euro [12].

Verpact was het daar niet mee eens en stapte naar de Raad van State. Fair Resource Foundation ging ook naar de rechter, omdat zij het maximale bedrag juist te laag vond [10]. Daarmee kwam het conflict op trede 3: rechtspraak.

Op 27 november 2025, vlak voordat de rechter uitspraak zou doen, kwamen de staatssecretaris en Verpact met een totaalplan [4][13][14]. De ILT paste de last aan en volgens Fair Resource Foundation trokken beide partijen hun spoedprocedure in [10]. Sindsdien is het conflict terug op trede 1. Er wordt weer overlegd en in de media gediscussieerd, bijvoorbeeld over de loterij [4][17].

De last onder dwangsom blijft wel gelden tot de norm van 90 procent is gehaald [17]. Als dat niet lukt, kan het conflict dus opnieuw oplopen.

4Redeneerschema

In het redeneerschema vergelijk ik de twee actoren die het verst uit elkaar staan: Verpact en Fair Resource Foundation [1].

Onderdeel	Actor 1: Verpact	Actor 2: Fair Resource Foundation
Meest ideale situatie	De norm van 90 procent wordt gehaald zonder dat het statiegeld omhoog hoeft [16].	De norm van 90 procent wordt snel gehaald, er liggen bijna geen flesjes en blikjes meer in de natuur en al het statiegeld gaat terug naar de consument [5][10].
Oorzaken probleem	Er zijn te weinig inleverpunten en automaten zijn soms kapot [4]. Ook tellen zuivelflessen mee voor de norm terwijl er geen statiegeld op zit, en dat is ongeveer 12 procent van de plastic drankflessen [15].	De financiële prikkel om in te leveren is te klein en inleveren is te lastig door te weinig inleverpunten [10][11]. Ook betalen consumenten via niet ingeleverd statiegeld het grootste deel van het systeem, terwijl de producenten verantwoordelijk zijn [5].
Oplossen probleem	Het aantal inzamelpunten bij supermarkten gaat van 7.600 naar 10.500 voor eind 2026, er komen meer bulkautomaten en retourshops, en er is minimaal 5 miljoen euro voor de aanpak van opengebroken prullenbakken [14]. Daarnaast wil Verpact een innameplicht en zet het een loterij in [3][5].	Fair Resource Foundation wil een retourbonus van 5 cent of een hoger statiegeld, een innameplicht voor verkooppunten en strenge handhaving door de ILT [10][11].
Positieve gevolgen oplossingen	Inleveren wordt makkelijker, de prijs bij de kassa gaat niet omhoog en er worden minder prullenbakken opengebroken dan bij een hoger statiegeld [16][23].	Een grotere prikkel zorgt ervoor dat meer mensen inleveren, waardoor er minder zwerfafval is en er minder statiegeld blijft liggen [10].
Negatieve gevolgen oplossingen	De norm wordt voorlopig nog steeds niet gehaald, want de verwachting voor 2026 is 77 tot 81 procent voor flessen [3]. Van de beloningsactie verwacht Verpact zelf maar 1 à 2 procent extra [17]. Ook kan een loterij gokken normaal maken [4].	Een hoger statiegeld kan zorgen voor meer opengebroken prullenbakken en voor statiegeldtoerisme in de grensstreek [16]. Volgens een berekening van PwC levert 25 cent in plaats van 15 cent maar ongeveer 1 procentpunt meer inzameling op [23].

5Gezamenlijke oplossing

Een goede oplossing houdt rekening met de waarden van beide actoren [1]. Voor Verpact is dat welvaart en voor Fair Resource Foundation is dat duurzaamheid. Mijn gezamenlijke oplossing bestaat uit zes onderdelen die samen de norm dichterbij brengen, zonder dat producenten onnodig omzet verliezen.

Overal inleveren

Er komt een innameplicht. Elke winkel die drankjes met statiegeld verkoopt, moet de lege flesjes en blikjes ook terugnemen. Verpact en Fair Resource Foundation zijn hier allebei voor [5][11].

Verpact krijgt sneller veel meer inleverpunten.

Fair Resource Foundation ziet dat inleveren overal makkelijk wordt.
Een tijdelijke bonus uit het statiegeld dat blijft liggen

Wie een flesje of blikje inlevert, krijgt tijdelijk 5 cent extra. Dat is het voorstel van Fair Resource Foundation [10]. De bonus wordt betaald uit het statiegeld dat blijft liggen, en dat was in 2025 nog 129 miljoen euro [3]. De prijs bij de kassa gaat dus niet omhoog.

Verpact hoeft het statiegeld niet te verhogen en verliest geen omzet.

Fair Resource Foundation krijgt een financiële prikkel om in te leveren.
Een eerlijke norm

Sap- en zuivelflessen krijgen ook statiegeld. Tot het zover is, tellen ze niet mee voor de norm [11][15].

Verpact krijgt een norm die echt haalbaar is.

Fair Resource Foundation krijgt statiegeld op meer flessen.
De bonus vervangt de loterij

De loterij stopt, omdat de bonus hetzelfde doel heeft zonder het risico dat gokken normaal wordt [4].

Verpact hoeft geen loterij meer te organiseren.

Fair Resource Foundation hoeft geen kansspel te accepteren.
Een stok achter de deur

Is de norm eind 2027 nog niet gehaald, dan gaat het statiegeld op kleine flesjes en blikjes automatisch naar 25 cent. Volgens Zwerfinator is die verhoging niet meer dan een correctie voor de inflatie [20].

Verpact krijgt de tijd om te laten zien dat de eigen aanpak werkt.

Fair Resource Foundation krijgt zekerheid dat er echt iets gebeurt.
Afvalbakken met een ring voor flesjes

Bij afvalbakken komen ringen waar je flesjes en blikjes in kunt achterlaten, zodat niemand in de bak hoeft te graaien. Verpact werkt hier al aan met gemeenten en trekt minimaal 5 miljoen euro uit voor de aanpak van opengebroken prullenbakken in de grote steden [14]. In mijn oplossing komen die ringen in alle gemeenten.

Verpact voorkomt dat meer waarde voor flesjes leidt tot meer rommel.

Fair Resource Foundation ziet minder zwerfafval rond prullenbakken.

Kanttekening. Deze oplossing heeft ook een nadeel. Als meer mensen inleveren, blijft er minder statiegeld liggen en is er minder geld voor de bonus en het systeem. Producenten moeten dan zelf meer gaan bijdragen, maar dat past bij hun wettelijke verantwoordelijkheid [5].

6Mijn mening

Ik vind dat het statiegeld op kleine flesjes en blikjes in een paar stappen omhoog moet naar 2 euro.

Het huidige statiegeld van 15 cent is zo laag dat veel mensen het bedrag niet echt missen als ze een flesje weggooien. Dat zie je aan het geld dat blijft liggen: in 2025 was dat 129 miljoen euro [3]. Bij 2 euro ligt dat anders. Dat is een bedrag dat iedereen voelt, dus dan gaan mensen hun flesjes en blikjes wel inleveren. Ik ga daarmee veel verder dan de bedragen die CE Delft in zijn evaluatie noemt, namelijk 25 en 50 cent, en ook veel verder dan Duitsland, waar het statiegeld 25 cent is [24]. Daarom heb ik een plan bedacht waarmee zo'n hoog bedrag ook echt kan werken.

Argument 1: mensen gaan echt inleveren

Volgens CE Delft levert een hoger statiegeld een betere inzameling op, en dat effect wordt sterker naarmate het statiegeld verder omhoog gaat [24]. In een onderzoek zei 8 procent van de consumenten dat het huidige statiegeld te laag is om in te leveren [24]. Andere landen laten zien dat een verhoging werkt. Volgens Fair Resource Foundation werden er in Noorwegen na een verhoging ongeveer 5 procent meer plastic flesjes en 9 procent meer blikjes ingeleverd. In de Amerikaanse staat Oregon steeg het inleverpercentage na een verhoging van 73 procent in 2017 naar 86 procent in 2019 [17].

Argument 2: zwerfafval wordt geld waard

Een hoger statiegeld heeft nog een voordeel. Als een flesje of blikje 2 euro waard is, loont het om het van straat op te rapen. Tien blikjes uit de berm zijn dan al 20 euro waard. Daklozen en andere mensen met weinig geld gaan dan actief flesjes en blikjes verzamelen om er iets mee te verdienen. Dat gebeurt nu al: statiegeldzoekers halen flesjes uit afvalbakken [8]. Bij een hoger statiegeld wordt het ook de moeite waard om flesjes en blikjes uit de berm, de bosjes en het water te halen. Zo helpen zij de straten schoon te maken en verdienen ze tegelijk wat geld.

Rekenhulp: wat is een blikje waard bij een hoger statiegeld?

Statiegeld per flesje of blikje: 15 cent.

Een tray van 24 blikjes kost dan 3,60 euro aan statiegeld. Dat bedrag krijg je helemaal terug als je de blikjes inlevert.

Tien blikjes uit de berm zijn dan 1,50 euro waard. Hoe hoger het bedrag, hoe meer het loont om ze op te rapen.

Schuif het bedrag omhoog of kies een van de stappen uit mijn plan. De blikjes kleuren goudkleurig naarmate ze meer waard worden.

Mijn plan: zo kan 2 euro echt werken

Een statiegeld van 2 euro kan niet van de ene op de andere dag. Eerst moeten de nadelen zijn opgelost. Dat doe ik in vier stappen.

Eerst overal kunnen inleveren

Voordat het statiegeld omhoog gaat, komt er een innameplicht. Elke winkel die drankjes met statiegeld verkoopt, moet de lege verpakkingen dan ook terugnemen. Verpact en Fair Resource Foundation zijn daar allebei voor [5][11]. Ook komen er bij alle afvalbakken ringen waar je flesjes en blikjes in kunt zetten [14]. Zo zit niemand met dure lege blikjes opgescheept en hoeft niemand in een afvalbak te graaien.
Fraude onmogelijk maken

Bij 2 euro worden fraude en diefstal aantrekkelijk, en daar waarschuwt CE Delft ook voor [24]. Daarom krijgt elke verpakking met statiegeld een speciale Nederlandse code die de inleverautomaat controleert. Een blikje uit Duitsland levert dan niets op. Na het inleveren drukt de automaat de verpakking meteen plat. Zo kan niemand hetzelfde blikje twee keer inleveren of lege verpakkingen uit een winkel stelen om ze opnieuw in te leveren.
In stappen omhoog

Het statiegeld gaat in 2027 naar 50 cent, in 2028 naar 1 euro en in 2029 naar 2 euro. De hoogte van het statiegeld staat in een ministeriële regeling [24], dus het kabinet kan het bedrag aanpassen zonder dat er een nieuwe wet nodig is. Na elke stap wordt onderzocht hoeveel er wordt ingeleverd. Wordt de norm van 90 procent al gehaald, dan is de volgende stap niet nodig. Zo wennen mensen aan het hogere bedrag en is er tijd om de automaten aan te passen.
Statiegeld dat blijft liggen gaat naar schone straten

Nu wordt het statiegeldsysteem vooral betaald met statiegeld dat mensen laten liggen [5]. Bij 2 euro wordt dat een enorm bedrag, en dan hebben de producenten er eigenlijk voordeel van als mensen niet inleveren. In mijn plan gaat het statiegeld dat blijft liggen daarom naar gemeenten, om zwerfafval op te ruimen. De producenten betalen het systeem dan zelf, want zij zijn er wettelijk verantwoordelijk voor [3].

Tegenargumenten en mijn reactie

2 euro is veel te hoog. Het is inderdaad veel meer dan in andere landen, want in Duitsland is het 25 cent [24]. Daarom gaat het in mijn plan stap voor stap, en na elke stap wordt gekeken of de volgende stap nodig is.
Het levert weinig op. Volgens een berekening van PwC stijgt de inzameling maar 1 procentpunt als het statiegeld van 15 naar 25 cent gaat, en 4 procentpunt bij 50 cent [23]. Die berekening liet Verpact zelf maken, terwijl de producenten achter Verpact geen omzet willen verliezen [4][23]. Een bedrag van 2 euro zit niet in die berekening. De voorbeelden uit Noorwegen en Oregon laten een groter effect zien [17], en door de onderzoeken na elke stap weten we straks precies wat het oplevert.
Drinken wordt duurder bij de kassa. Dat klopt, en bij 2 euro gaat het om een flink bedrag: voor een tray van 24 blikjes betaal je 48 euro statiegeld. Maar dat geld krijg je helemaal terug als je inlevert. Je betaalt het ook maar één keer, want met het geld van je lege blikjes betaal je het statiegeld van je nieuwe blikjes. Door de stappen gaat de verhoging bovendien geleidelijk.
Er komt meer fraude en diefstal. Dat risico is bij 2 euro echt groot, en Verpact is ook bang dat er meer buitenlandse verpakkingen worden ingeleverd [16][24]. Daarom zorgt stap 2 eerst voor een Nederlandse code en automaten die de verpakking platdrukken.
Er worden meer prullenbakken opengebroken. Dat risico noemen Verpact en CE Delft ook [16][24]. Met de ringen bij alle afvalbakken uit stap 1 hoeft niemand meer in de bak te graaien.
Een inleverpunt in de buurt is belangrijker. Dat zegt Verpact [23]. Daarom begint mijn plan met de innameplicht. Maar alleen meer inleverpunten is niet genoeg, want Verpact verwacht zelf dat in 2026 maar 77 tot 81 procent van de flessen terugkomt [3].

Wat ik van de andere oplossingen vind

De loterij vind ik geen goede oplossing. Bij een loterij win je waarschijnlijk niks, dus mensen missen nog steeds geen geld als ze een flesje weggooien. Het Trimbos-instituut waarschuwt ook dat zo'n loterij gokken normaal kan maken [4]. Verpact verwacht er zelf maar 1 à 2 procent extra inzameling van [17].

De gezamenlijke oplossing hierboven is een compromis tussen Verpact en Fair Resource Foundation. Daarin gaat het statiegeld pas naar 25 cent als de norm eind 2027 nog niet is gehaald. Zelf zou ik de eerste stap al in 2027 zetten en veel verder gaan. De norm geldt al sinds 2021 en is nog nooit gehaald [3], dus wat mij betreft is het tijd voor een echte verandering.

Conclusie

Ik denk dat een statiegeld van 2 euro het probleem het best oplost, als je het slim invoert. Mensen gaan hun flesjes en blikjes inleveren, omdat het om een bedrag gaat dat ze echt missen. Wat toch op straat belandt, wordt opgeraapt door mensen die er geld mee willen verdienen. Door eerst overal inleveren mogelijk te maken, fraude te voorkomen en het bedrag in stappen te verhogen, vang je de nadelen op. Zo komt de norm van 90 procent binnen bereik en wordt Nederland schoner.

Test jezelf

Kies bij elke stelling of die klopt. Onderaan zie je hoeveel je er goed had.

Stelling: sinds 2021 zit er statiegeld op kleine plastic flesjes.

Stelling: in 2025 werd de norm van 90 procent voor plastic flessen gehaald.

Stelling: door statiegeld liggen er veel minder blikjes in het zwerfafval.

Stelling: het Trimbos-instituut is voorstander van de statiegeldloterij.

Stelling: het conflict over het statiegeld kwam in 2025 bij de Raad van State.

Bronnen

Schuijt, E. (2026). Lespresentaties maatschappijleer periode 1: 1. Maatschappelijk probleem, 2. Actoren en belangen, 4. Socialisatie: het redeneerschema en 5. Werkles PO actualiteit. Regius College Schagen.
Tweede Kamer (2025, 14 april). Verzamelbrief circulaire economie april 2025. Via tweedekamer.nl.
NOS (2026, 27 augustus). Meer flessen en blikjes met statiegeld ingezameld, maar norm nog niet gehaald. Via nos.nl.
NOS (2026, 5 september). Hoe er een omstreden statiegeldloterij kwam en geen hoger statiegeld. Via nos.nl.
NOS (2025, 20 december). Statiegeldsysteem vooral betaald uit niet ingeleverde flesjes. Via nos.nl.
NOS (2024, 2 april). Nederlanders lieten afgelopen jaren 374 miljoen aan statiegeld liggen. Via nos.nl.
Rijkswaterstaat (z.d.). Definitieve bevindingen kostenonderzoek zwerfafval: peiljaar 2021. Via open.rijkswaterstaat.nl.
NVRD (2025). Minder flesjes en blikjes, meer rommel: zwerfafvalkosten in de G4-gemeenten door statiegeld zoeken. Via nvrd.nl.
Wageningen University & Research (2024, 12 december). Nieuw rapport over plastic in noordse stormvogels uit het jaar 2022 gepubliceerd. Via wur.nl.
Fair Resource Foundation (2025, 25 november, update 1 december). Verhoogd statiegeld, een retourbonus of een kansspel: veel te doen na tweede last onder dwangsom. Via fairresourcefoundation.org.
Fair Resource Foundation (2025, september). ILT komt met nieuwe dwangsom, Verpact haalt wederom doelen niet. Via fairresourcefoundation.org.
AfvalOnline (2025, 21 november). Dwangsom om statiegeldverhoging dwarsboomt plannen Verpact. Via afvalonline.nl.
AfvalOnline (2026, 27 maart). Woo-verzoek toont inspanning Aartsen tegen verhoging statiegeld. Via afvalonline.nl.
Rijksoverheid (2025, 27 november). Extra maatregelen om problemen met statiegeld en zwerfafval aan te pakken. Via rijksoverheid.nl.
Verpact (2025, 26 februari). Inzameling statiegeldflessen en -blikjes blijft stijgen, innameplicht nodig om door te groeien. Via verpact.nl.
Verpact (2025, 20 november). Verpact vraagt Raad van State om pauzeknop in te drukken. Via verpact.nl.
Radar (2026, 10 juni). Milieuorganisatie kritisch op statiegeldloterij: verhoging statiegeld werkt beter. Via radar.avrotros.nl.
Rijksoverheid (2024, 13 december). Regels wegwerpbekers en bakjes geëvalueerd, kleine aanpassing. Via rijksoverheid.nl.
Consumentenbond (2025, 10 oktober). Dwangsom voor Verpact: 506 miljoen euro statiegeld blijft liggen. Via consumentenbond.nl.
Zwerfinator (2025, 31 maart). Twee jaar statiegeld op blik: ondanks alles een groot succes. Via zwerfinator.nl.
NVRD (z.d.). Dossier zwerfafval. Via nvrd.nl.
Reformatorisch Dagblad en ANP (2025, 20 november). Halsoverkop statiegeld verhogen werkt averechts, betoogt sector. Via rd.nl.
Nieuws.nl en ANP (2024, 17 december). Verpact: nauwelijks hoger inzamelpercentage bij meer statiegeld. Via nieuws.nl.
CE Delft (2025). Evaluatie statiegeld. Via ce.nl.
Rijksoverheid (z.d.). Zwerfafval op land en in zee (plasticsoep). Via rijksoverheid.nl.
Fair Resource Foundation (2021, 1 november). Meldpunt voor verkooppunten die geen statiegeld teruggeven. Via fairresourcefoundation.org.
Greenwaste (2024, 30 september). Flinke afname aantal blikjes tussen het zwerfafval. Via greenwaste.nl.